اين حديث نيز توصيهء اخلاقى است و ارجحيّت دور بودن زن و مرد را بيان مىكند . ما قبلا گفته‌ايم تمام ترخيص‌هاى اسلامى در اين زمينه به خاطر جلوگيرى از حرج و مضيقه است . ارجحيت اخلاقى پوشش ، دور بودن زن و مرد ، وجود حريم ميان آن دو در حدود امكان سر جاى خود باقى است . ج . رسول اكرم به على عليه السلام فرمود : « يا علىّ اوّل نظرة لك و الثّانية عليك لا لك » « 1 » يعنى اولين نگاه مفت تو است ، اما نگاه دوم به زيانت مىباشد نه به سودت . در اينكه اين حديث در مقام بيان حكم است يا در مقام بيان اثرى كه طبعا در نگاه هست اختلاف نظر است . برخى مانند محقق صاحب شرايع و علامهء حلى گفته‌اند اين حديث متعرّض حكم نظر است . مفاد حديث اين است كه نگاه اول جايز است و نگاه دوم حرام . بعضى ديگر گفته‌اند مقصود اين است كه نگاه عمدى مطلقا حرام است . نگاه اول از آن نظر جايز است كه عمدى نيست . ولى حقيقت اين است كه اين حديث در مقام توصيهء ترك نظر شهوانى و تلذّذى است كه قطعا حرام است و از محل بحث خارج است . اين حديث مىخواهد اين مطلب را بگويد كه انسان چشمش به زنى مىافتد و احيانا خوشش مىآيد مىخواهد بار دوم نگاه كند و لذّت ببرد . نوبت اول چون تلذذ غير عمدى است مانعى ندارد ، اما نوبت دوم چون به قصد تلذذ است جايز نيست . د . امام صادق فرمود : « النّظر سهم من سهام ابليس مسموم و كم نظرة اورثت حسرة طويلة » « 2 » يعنى نگاه كردن تيرى است زهرآلود از ناحيهء شيطان . چه بسيارند نگاههايى كه بعدها حسرت‌ها و تأسف‌هاى طولانى به دنبال خود آورده‌اند . در حديث ديگر آمده است : « زنا العينين النّظر » « 3 » يعنى زناى دو چشم نگاه است . اين دو حديث نيز ناظر به نگاه‌هاى شهوت‌آلود است ، و ممكن است توصيهء اخلاقى باشد به احتياط . نه حبس و نه اختلاط از آنچه مجموعا بيان شد معلوم گشت آنچه اسلام مىگويد نه آن چيزى است كه مخالفان اسلام ، اسلام را بدان متهم مىكنند ، يعنى محبوسيت زن در خانه ، و نه نظامى است كه دنياى

--> ( 1 ) . وسائل ج 3 / ص 24 . در سنن ابو داود ج 1 / ص 496 بدين عبارت آمده است : يا علىّ لا تتّبع النّظرة بالنّظرة فانّ لك الاولى و ليست لك الاخرة . در بعضى روايات شيعه نيز كه در وسائل نقل شده قريب به همين مضمون آمده است . ( 2 ) . وسائل ج 3 ، ص 24 ( 3 ) . كافى ج 5 ، ص 559 و وسائل ج 3 ، ص 24